یک توضیح و طبقه بندی راهنمای دیوشناسی مقدماتی

راستش دنیای فانتزی برای من همونقدر واقعیست که دنیای واقعی، و چه بسا واقعی تر!! جهانی که میشود در اون زندگی کرد و تخته بند مهارهای دست و پاگیر دنیای واقعی نبود، میشه برای مدتی کوتاه از دنیایی که درش اتفاق عجیب و پایان خوش کم روی میده بیرون رفت و عنان فکر رو آزاد کرد و منتظر نامتظره ها بود. و البته همیشه آسوده بود که پایان داستان خوش است و جز کلاغه همه به خونه و زندگی خود خواهند رسید!

مدتهاست که این ایده در گوشه فکرم بود که ما ایرانیها (و شرقیها در معنای عام) بر روی کوهی بلند از داستان و متل و اسطوره و خرافه نشستیم، ولی هیچوقت از این سرمایه بزرگ فرهنگی به درستی استفاده نکردیم. نه کار جدی  و معناشناختی ای روی این داستانها و موجودات تخیلی و نیمه تخیلی انجام دادیم و نه فانتزی های زیبایی بر پایه اونها نوشتیم. این قضیه همیشه من رو به یاد تالکین بزرگ می اندازه که چه زیبا و به جا خمیرمایه های فرهنگی نورس و آنگلوساکسونی و مسیحی رو به کار گرفته و جهانی خلق کرده که در عین ریشه داشتن در فرهنگ و زبانی خاص کاملن متعلق به خودش هم هست.

من هم مثل هر طرفدار دیگر تالکین در چشم اندازم چنین جهانی رو میبینم، جهانی که البته ریشه در فرهنگی داره که من بهش متعلقم. در هر حال به نظرم قدم اول در خلق چنین داستانهایی تعریف درست و جامع شخصیتها، حوادث و مکانهاست. هدف من از شروع کردن راهنمای دیوشناسی مقدماتی هم همینه. تهیه خمیرمایه برای کار بزرگی که شاید هیچوقت انجام نشه! برداشتی آزاد از موجودات جادویی فرهنگ و فولکلور ایران!

در نتیجه برای دوستانی که در دلشان ممکن است این شبهه ایجاد بشه که راهنمای دیوشناسی با دیدگاه رئالیستیک نوشته شده باید بگم که بله و خیر!! این یک مجموعه فانتزیست، ولی جهان فانتزی برای من همونقدر واقعی است دنیای واقعی!

طبیعتن مثل خیلی دیگه از مطالب این وبلاگ ممکنه در نوشته ها وقفه ایجاد بشه و در میانه مدتی از چیزهای دیگر هم بنویسم، و البته ممکنه این کار هم مثل خیلی های دیگه هیچوقت به پایان نرسه و مدتی بعد به سراغ موضوع دیگه ای برم. اما در هر حال تا زمانی که این موضوع گوشه ذهنم هست گاه گداری مدخلی بر دیوشناسی مقدماتی خواهم نوشت!

بنا بر مطالعات من (!) میشود موجودات جادویی فلات ایران رو به صورت زیر تقسیم بندی کرد. از همه خوانندگان عزیز خواهش میکنم اگر موجودی میشناسند که در این فهرست نیست و جایی در فرهنگ ما وجود داره برایم بنویسند:

(این لیست بر اساس نظرات دوستان در حال تکمیل است)

۱- دیوها:

-بزدیوها — گاودیوها — دیوسیاه — دیوهای بادسوار: اکوان ها و زارها

۲- غول ها:

– غول بیابانی ها — غولهای بی شاخ ودم (یک سر دو گوش ها) — غول چراغ و انگشتری و اجنه بوداده

۳- لولوها:

-لولوخورخوره ها —  لولو سرخرمن — آل — مردآزما —  بختک —  وروره جادو

۴- پری ها:

– پری های جنگل زی– پری های آب زی– فولادزره ها– شیطونک ها

۵-ناقص الخلقه ها:

-دوالپا — نسناس (تک پاها) — گلیم گوش ها — کله کدوها — تک دست (؟)

۶-حیوانات جادویی:

-اژدها–سیمرغ –رخ –ققنوس — اسب بالدار — گاو بالدار — شیردال

44 پاسخ to “یک توضیح و طبقه بندی راهنمای دیوشناسی مقدماتی”

  1. پریسا Says:

    با سلام ومقاله ی شما رو خوندم و به نظر میرسه در حیوانات افسانه ای نام همای فراموش شده.

  2. محمد Says:

    سلام دوست عزيز
    بنده كتاب عجايب المخلوقات را دارم كه نوشته‌ي محمد بن محمود بن احمد طوسي است. آيا به كارتان مي‌آيد؟
    آيا شما خارج از ايرانيد؟
    ممنون مي‌شوم با ايميل پاسخ دهيد.

  3. زانا Says:

    اگه درست یادم باشه توی یه کتاب افسانه های کردی که می خوندم غول غار نشینی هم بود که یه چشم داشت. این غوله یه سری وسائل جادویی داشت که تحت شرایط خاصی (انجام دادن یه task خاص) به کسی به عنوان هدیه می داد. مثل سبویی که همیشه ازش آب می ریخت یا کیسه ای که همیشه پر سکه ی طلا بود. شایدم این غول تو همون رده ی غول بیابونی طبقه بندی بشه.

    راستی عجوزه ها توی این دسته ها قرار نمی گیرن؟ اینم یادم می آد یه عجوزه ای بود که موهای خیلی بلند داشت و پستان چپش روی شونه ی راستش افتاده بود و پستان راستش روی شونه ی چپش. شخصیت داستان باید می دونست از کدوم یکی شیر بخوره که عجوزه تکه تکه ش نکنه و بقیه راه رو بهش بگه!

  4. محمد Says:

    راستی اگه توجه کرده باشین ، دسته پنجم فحش خالیه!! در فرهنگ انسانها فک کنم به این دسته ظلم آشکاری شده! از دسته ی سوم هم که استفاده ی بیش از حد میشه! کمک شایانی به فرهنگ لغات بشری در فلات ایران بوده! مخصوصا بچه های کوچیک با دسته ی سوم بیشتر آشنا هستن!! D:

    «غولهای بی شاخ ودم (یک سر دو گوش ها)» !! هم باحالن!! D:

    واقعا دسته بندی جالبیه

  5. سروش Says:

    غول غولک چی!؟ یه جور غوله؟ یا کلن به بچه غول می گن غول غولک؟🙂

    • Utna Says:

      به بچه غولای قلقلکی میگن غولغولک!

      • ادریس Says:

        الآن تو کتابخونه ی قدیمی پدرم یه کتاب دیدم اسمش ( عجایب المخلوقات) نوشته ی زکریا بن محمد بن محمود المکمونی القزوینی. کتاب عجایب نامه ی خودمو نشون پدرم دادم . گفت با هم فرق دارن. عجایب نامه یه قرن قبل از عجایب المخلوقات نوشته شده. اما فکر کنم هر دوتاش به دردت بخره رضا جان. این عجایب المخلوقات عکس هم داره. نقاشی ان از دیو و اژدها و …
        راستی فرشته ها رو تو کودم رده می زاری منظورم پری ها نیست. فکر کنم فرشته ها یادت رفته. و اینکه اسم موظوع رو عوض کن یعنی به جای دیو شناسی مثلا موجودات عجیبه بکن. تا هم دست باز تر شه هم چیزی از قلم نیفته. البته یه پشنهاده نه جسارت.

        یاشمس

      • ادریس Says:

        سلامی چو بوی خوش آشنایی…
        چه خبر رضا جان؟
        نیستی داداش؟
        یه سوال داشتم،در مورد مرگ و مراسم مرگ جنییان اطلاعات میخوام اگه داری ممنون میشم.
        راستی اگه آیدی یا ایمیلتو بدی راحت تر صحبت میکنیم.
        لطف تو همیشه در فزورن باد

  6. mehr01 Says:

    چند خطی در این یکی وبلاگم نوشتم برای پدیده های فراروانی
    http://www.kodakeeck.blogfa.com

    • Utna Says:

      راستش خیلی قصد نقد ندارم. چون صحبت از موضوعیه که خیلی قابل اثبات و رد نیست. در نتیجه بحث در این موارد معمولن به نتیجه نمیرسه و من هم کلن تمایلی به به قول معروف هدایت دیگران (!) ندارم. چون در هر گزارش و رفتار انسانی ای مطمئنن ردی از واقعیت وجود داره.

      من شخصن اعتقادی به این جور مسائل (از یوفو گرفته تا پارانرمالها. از خرافات گرفته تا دین) ندارم و همه رو در رده بازیهای ذهن چندبعدی و پیچیده انسان قرار میدم. اما خوب این یک اعتقاد شخصیه! برای هر نظر و اعتقادی هم احترام قائلم.

      اما به عنوان یک استراتژی شخصی اکه بخوام رابطه ای علی معلولی رو باور کنم اونو تو محک قوانین علیت قرار میدم. (http://www.ete-online.com/content/2/1/11). در نظر خیلیها این کرایتریا زیاده از حد مادی و سخت گیرانه (و چه بسا ساده انگارانه) ست. اما من ترجیح میدم به چیزهای کمی اعتقاد داشته باشم، اما به صحت همون چیزهای محدود نقریبن مطمئن باشم.

      در نتیجه نمیگم اون چیزی که شما میگید و مینویسید وجود نداره (حداقل یوفو ها که یکی از زمینه های مورد علاقه من از دوران نوجوانی بودند!)، حرف من اینه که دست و دلم نمیره باورشون کنم! مخصوصن اینکه اگر به سر تا پای این وبلاگ نگاه کنید میبینید که مملو از موضوعاتیه که با هدف demystifying پدیده ها نوشته شدند. از بررسی تاریخی یک دین گرفته تا موضوعات فرهنگی. از نظر من وقتی میشه خود خدا رو هم در این محک به بوته نقد گذاشت و برای جنبه های مختلف شخصیتش و الگوهای رفتاریش ریشه های فرهنگی و اسطوره ای متعدد پیدا کرد، بقیه آحاد موجودات جهان که سهلند!

      شاید بگم من و شما علایق مشترک متعددی داریم. تفاوتمون در اینه که با زوایای متفاوتی به اون علایق مشترک نگاه میکنیم!

      بازم از اینکه قدم رنجه میکنید و به این وبلاگ سر میزنید تشکر میکنم. همیشه خوبه که آدم نگاهها و طرز تلقی های دیگه رو هم در مورد یک موضوع ببینه و یک طرفه به قاضی نره. بازم تشریف بیارین!😉

  7. ادریس Says:

    و کتاب اهل هوا از دکتر غلامحسین ساعدی که یه کار تحقیقی و مستنده.
    بازم اگه یادم یارم باشه میگم.

  8. ادریس Says:

    راستی در مورد آداب و رسوم قدیم میتونی به کتاب نیرنگستان از صادق هدایت هم مراجعه کنی. البته خیلی ناقصه اما ارزش خوندن داره. و بعضی جاهاش اشتباهه.

    یا شمس

  9. ادریس Says:

    در قدیم عقیده بر این بود که همزمان با تولد انسانی جنی هم متولد میشود که خوصوصیاتش شبیه به همان انسان است.
    بعضی گفته ان که این همون همزاده،اما نیست.

    • Utna Says:

      در پاسخ یکی دیگه از دوستان البته توضیح دادم که اونچه که ما به عنوان همزاد میشناسیم ربطی به بزدیوها نداره و در واقع یه نوع لولوخرخره است. لولوها مثل آل و بختک و لولوخرخره فاقد چهره و جسمیت هستند. در نتیجه خیلی احتمال داره که شبیه کسی که باهاش برخورد میکنن دیده بشن!😉

  10. بابک Says:

    به نظرم تقسیم بندیت عالی بود. می خواستم زار و هوار و بگم که دیدم تو کامنتها هست. می خواستم ببینم جن بوداده و بختک کجای این تقسیم بندی اند. بعد در مورد اون موجوداتی هم که فقط یکی از اندامها هستند هم تو این طبقه بندی هستند. معروفترینش اون دستی که توی راه به مسافرها از پشت حمله می کنه.

    • Utna Says:

      خواهش میکنم. جن بوداده جزو رده غول ها قرار میگیره. حالا باید بررسی کنم رده غول چراغ مناسب تره یا یک رده مخصوص به خودش داره. ممنون!

      بختک هم یه نوع لولوئه. یادم رفته بود. مرسی!

      در مورد اون دست هم تا حالا نشنیده بودم. ولی هرچی که هست یه نوع ناقص الخلقه است. مثل کله کدو ها که فقط یه کله ان که قل میخوره راه میره! اگه جایی در مورد اون دست خوندی خوشحال میشم بگی!🙂

  11. ادریس Says:

    حالا نظرتو نگفتی در مورد مبحث جادو و جادوگری.
    چی کار کنیم؟
    راستی ترک هستی؟
    من از دیار شمس تبریز م.

    یا شمس

    • Utna Says:

      من پایه بحث و تبادل نظر در مورد مباحث جادوگری هستم! پستهای مرتبط با جادو در این وبلاگ تقدیم میشود به کلیه دوستانی که حرفی واسه گفتن دارند. هر نظری دل تنگتان میخواهد بدهید! این از بحث!!
      ضمنن ترک نیستم ولی ترکها را دوست دارم😉

  12. cafekalame Says:

    رضا ببخشید اما من اصن ذهن درک کننده این چیزها رو ندارم. اما می خوام ببینم می تونی یه گوشه ای از نوشته هات رو مثه دنیای واقعی ما بنویسی نه دنیای فانتزی-واقعی خودت و مثلا اون داستانهایی رو هم بنویسی که واقعا در خرافه و باور مردم ایران هست و اساس فانتزیهای تو شده؟

    • Utna Says:

      بخش عمده ای از همین مطالبی که در مورد بزدیوها نوشتم رو از داستانهایی که در دوران بچگی شنیده بودم و یا این ور و اون ور خوندم اقتباس کردم کلمه جان!

      اما اگه منظورت یک مطالعه ethnographic روی این موضوع در فرهنگ عامه است، باید بگم که خیلی دوست دارم این کار رو بکنم. حیف که دستم کوتاست!😉

  13. ادیس Says:

    در قدیم عقیده داشتن که در سنگ عقیق سلیمانی جنی زندگی میکند. و هر کس از این سنگ انگشتر داشت. آن جن شبها از آن بیرون می آمد و مانع خواب صاحبش میشد. البته به فصد شوخی.

  14. ادیس Says:

    دوست عزیزم اگه میشه برای آشنایی بیشتر ایمیل بزن.

    در مورد جادوگری و علوم ماورایی بحث هایی شروع کنیم.

    ممنون از پست هاتون.

  15. رضا Says:

    همین جوری چیزای دیگه ای هم به ذهن من رسید. هنوز مرتبش نکردم!

    اژدهاها و انواع آتشزا ها
    پرنده- دیوها (مثل سیمرغ؟)
    نیروهای جادویی که به شکل نیروی طبیعت هستن. مثل وای (باد)

    مکانهای جادویی هم میتونه یه لیست باشه. باید برم سراغ یادداشتهام بقیه شو استخراج کنم!

    • Utna Says:

      زار و هوا هم هست. یادم نبود مرسی!

      سیمرغ ها و رخ ها جزو رده پرندگان جادویی طبقه بندی میشن و دیو نیستن(!) ولی مرسی این طبقه رو هم از قلم انداخته بودم.

      اژدهای آتشزا نمیدونم در ایران دیده شده یا نه. ولی اژدها به مفهوم مار خشمگین هست

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: